برنج با نام انگلیسی rice و نام علمی OrizaSativa از خانواده(Gramineae)poaceae از قدیمی ترین گیاهان زراعی دنیا است .مبدأ پیدایش برنج از کشور های هندوستان ، چین و تایلند است و در حال حاضرارقام وحشی آن به فراوانی در هند موجود هستند نزدیک ترین برنج وحشی به برنج های اصلی امروزی Oryza Fatua می باشد از ۳ هزار سال پیش از میلاد مسیح زراعت برنج به صورت دیم کاری در چین وجود داشته و سپس زراعت فاریاب آن رواج یافته است کتاب عالم آرای عباسی نوشته اسکندر بیک ترکمان که در زمان شاه عباس نگاشته شده بیانگر رواج کلماتی چون پلو و پلا در آن زمان گیلان و مازندران می باشد ضمناً در ترکیه به برنج پخته پیلا گفته می شود .احتمالاً لغت شلتوک از کلمه هندی چلقو گرفته شده است و در خوزستان آن را چلقوک می گویند .برنج را در سمنان و نطنز و رنج تلفظ می کنند و در افغانستان به آن اوریزه گفته می شود.

برنج در تمامی قاره های جهان کشت می شود و مهمترین تولید کننده های آن عبارت است از : ۱-آسیا : ویتنام ، فیلیپین ، هندوستان ، تایوان ،کامبوج ۲-اروپا : یونان ، مجارستان ، اسپانیا و ایتالیا ۳-قاره امریکا : ایالت متحده نیکارا گوئه ، اروگوئه ، کاستاریکا ۴-قاره اقیانوسیه : استرایلا و فیجی ۵-آفریقا : نیجریه ، تانزاینا ،لیبدیا.وسعت شالیزارهای جهان به طور تقریبی به قرار زیر است : آسیا ۱۳۰میلیون هکتار –آمریکای شمالی و مرکزی ۲ میلیون هکتار – آمریکای جنوبی ۶ میلیون هکتار – آفریقای ۵ میلیون هکتار – اروپا نیم میلیون هکتار . جمع کل شالیزارهای جهان ۱۴۳ میلیون هکتار است که نزدیک به مساحت کل ایران می باشد :کشاورزان آسیایی ۹۰% سطح زیر کشت و ۹۲ % تولید برنج دنیا را در اختیار دارند و چین و هندبه تنهایی دارای ۵۰ % شالیزارهای دنیا هستند. در ایران استانهای گیلان ، مازندران ، گلستان ۸۰ % برنج کشور را تولید می کنند و سایر استانهای برنج خیز عبارتند از : فارس ، اصفهان ، خوزستان و… .سطح زیر کشت برنج در ایران حدود ۷۰۰ هزار هکتار یعنی کمتر از ۱ درصد شالیزارهای دنیا می باشد که ۲۳۰ هزار هکتار آن در استان گیلان قرار دارد و ۹۳ % این اراضی دارای مالکتیهای کمتر از ۱۰ هکتار است و میانگین مالکیت شالیزار در گیلان ۳هزارهکتار می باشد از کل شالیزارهای گیلان ۴۰ % به کشت ارقام برنج صدری ، ۳۵ % به برنج های پر محصول دانه بلند ، ۱۰ % به برنج های پر محصول دانه کوتاه و ۱۵ % به برنج های دانه متوسط اقتصاص داده شده اند.

گیاهشناسی برنج :

برنج یکی از گیاهان مهم غلات است و دارای جنس و گونه زراعی Sativa است . گیاهی است یکساله و علفی ، دارای ریشه های افشان ، قوی وسطحی که معمولاً در لایه فوقانی خاک و در عمق ۲۰ تا ۲۵ سانتی متری خاک قرار می گیرند. ساقه برنج مانند ساقه اکثر غلات توخالی و استوانه ای است .خوشه یا سنبله در انتهای ساقه قرار می گیرد و دارای شاخه های فرعی با محور ثانویه می باشد روی هر سنبک سه گل وجود دارد که یکی بارور شده و دوتای دیگر عقیم می مانند.در دانه برنج پوشینه به دانه ها چسبیده و مجموعاً شلتوک نام دارد.گیاه برنج خود گشن بوده و دارای اندکی دگر لقاحی است(۳).

ساختمان فیزیکی شیمیایی و ارزش غذایی برنج :

دانه کامل برنج یا شلتوک دارای یک پوسته خارجی است که در داخل این پوسته ، برنج قهوه ای قرار داردکه در مرحله تبدیل این، پوسته توسط پوست کن برداشته می شود .خارجی ترین لایه های برنج قهوه ای پریکارپ است که دارای ارزش غذایی کم و تا اندازه ای خشن و غیر قابل هضم می باشد در مرحله سفید کردن برداشته می شود در زیر این لایه ، آلرون قرار دارد که قسمت اعظم ویتامین ها ، چربی ها و موادمعدنی برنج در آن است و لیکن قسمت اعظم دانه برنج را مواد نشاسته ای تشکیل می دهد.

سطح زیر کشت و تولید برنج در ایران :

در اکثر استانهای کشور برنج کشت می شود .ولی مهمترین منطقه کاشت برنج در درجه اول استان های گیلان و مازندران هستند که در حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد محصول برنج کشور در این دو استان تولید می گردد . اصفهان با داشتن ۱۵ تا ۱۸ هزار هکتار زمین زیر کشت برنج و عملکردی بالغ بر ۸۰۸۰۶ تن شلتوک یکی دیگر از استانهای تولید کننده برنج ایران محسوب می شود.

مراحل کاشت تا برداشت برنج :

زمین مورد استفاده برای کشت برنج بصورت غرقابی است و برای جلوگیری از نفوذ بیش از حد آب در زمین ، عملیاتی بر روی آن انجام می شود . نحوه آماده سازی زمین در مناطق مختلف متفاوت است .در استان های شمالی،زمین توسط تیلر و ادوات متصل شوند. آن شخم سطحی خورده و بعد از آبیاری ، تسطیح می گردد. ولی در استان اصفهان ، ابتدا یک شخم عمی%D

 

 

منابع و مآخذ :

۱)پیمان ،م- ۱۳۸۲ –گزارش نهایی طرح تحقیقات و بررسی انرژی مصرفی پوست کنی و سفید کردن هر رقم شلتوک رایج استان گیلان – دانشگاه گیلان

۲-جهان دیده کودهی ،ح – ۱۳۷۸ – پارامتر های خشک کردن بر خصوصیات کیفی و شکنندگی برنج دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس

۳-حیدری ، م -۱۳۷۸ –صنعت تبدیل برنج در ایران و نوسازی آن –مرکز اسناد و مدارک علمی و تحقیقات کشاورزی

۴-عسکری اصلی اراده ، ع -۱۳۷۷ –بهینه سازی سیستم سفید کن تیغه ای –دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس

۵-میرزایی ندوشن ، ح – ۱۳۸۱ –ماشین های و سیستم های تبدیل شلتوک به برنج سفید – مؤسسه تحقیقات برنج